اطمه بنت محمد (
۶۰۵ م. در
مکّه -
۶۳۲ م. در
مدینه)
[۱] دختر
محمد و
خدیجه، همسر
علی بن ابیطالب و مادر دو
امام شیعه است.
[۲] او از شخصیتهای بسیار محترم برای تمامی
مسلمانان (بهویژه
شیعیان)
[۱] است،
[۲] در مورد روز دقیق تولد و مرگ او توافق چندانی نیست. او مدتی پس از
مرگ پدرش، درگذشت.
برخلاف منابع مذهبی بسیاری که در مورد فاطمه وجود دارد، گزارشهای خالص
تاریخی زیادی در مورد زندگی او وجود ندارد. اطلاعات خالص تاریخی در مورد
فاطمه بسیار اندک میباشند و بیشتر گزارشها تنها برگهایی نامهم از زندگی
وی را پوشش میدهد. در منابع اهل سنت فاطمه بر روی شخصیت او به عنوان بانوی
پرهیزکار با ایمان تأکید میکنند. این منابع بهخصوص در مورد فاطمه به
عنوان دختر پیامبر مسلمانان، زندگی زاهدانه او، و شخصیت او به عنوان الگوی
تقوا تأکید دارند. وی یکی از چهارده معصوم در نزد شیعیان دوازدهامامی است.
نام، لقب و کنیه [ویرایش]
شیعیان بیش از ۵۰ نام برای او نام بردهاند. از قول جعفر صادق،
امام ششم شیعه نقل میشود که فاطمه دارای نه نام است که عبارتانداز:
«فاطمه»، «صدیقه»، «مبارکه»، «طاهره»، «زکیه»، «راضیه»، «مرضیه»، «محدثه» و
«زهراء».[۳]
فاطمه نامهای دیگری نیز دارد: سیدةالنساء، بتول، حَصان، حرّة، عَذرا، هانیه، حوراء، مریم کبری، صدّیقه کبری، نوریه، سماویه.[۴] او بیش از ۱۰ کنیه دارد از جمله: امّ الحسن، امّ الحسین، امّ المحسن، امّ الائمه و امّ ابیها.[۵]
در احادیثی؛ چه در منابع تشیع[۶] و چه در اهل سنت[۷] فاطمه به عنوان سیدة النساء العالمین (سرور زنان دو عالم) نامیده شدهاست.
ریشهشناسی نام [ویرایش]
فاطمه وصفی است از مصدر فطم. و فطم در لغت عرب به معنی بریدن، قطع کردن و
جدا شدن آمدهاست. این صیغه که بر وزن فاعل معنی مفعولی میدهد، به معنی
بریده و جدا شدهاست و به بچه شتر مادهای که از شیر مادر گرفته شده
«فاطمه» میگویند.[۸][۹][۱۰][پیوند مرده][۱۱]
در روایات شیعه آمدهاست که بنابر معنای واژه، دلیل نهادن نام فاطمه بر وی این بودهاست که او و پیروان راستیناش از آتش دوزخ در امان داشته شدهاند.[نیاز به آوردن گفتاورد؟] [۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶]
بعنوان یک شخصیت تاریخی [ویرایش]
برخلاف منابع مذهبی بسیاری که در مورد فاطمه وجود دارد، گزارش ها خالص
تاریخی زیادی در مورد زندگی او وجود ندارد. اطلاعات خالص تاریخی در مورد
فاطمه بسیار اندک می باشند و بیشتر گزارش ها تنها برگهایی نامهم از زندگی
وی را پوشش می دهد.[۱۷]
کودکی و جوانی [ویرایش]
در تاریخ تولد فاطمه دختر محمد اختلاف نظر وجود دارد (بین ۵ سال پیش از آغاز پیامبری محمد یا ۲ سال پس از آن)[۱۸] اما نظر مقبولتر سال ۶۰۵ میلادی یا ۵ سال پیش از آغاز دعوت محمد است.[۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳] که با نظر دانشمندان اهل سنت نظیر طبری، ابوالفرج و برخی دیگر تطابق دارد. طبری از قول عباس نقل میکند که:
«فاطمه در سالی متولد شد که قریش مشغول ساختن خانه کعبه بودند و در آن هنگام پیغمبر در سن ۳۵سالگی بود.»[۲۴]
هر چند در صورت درست بودن این تاریخ، سن ازدواج فاطمه بالاتر از ۱۸ سال
نشان داده میشود که این امر در سرزمین عربستان در آن دوران، غیر معمول به
نظر میرسد.[۲۵] منابع اهل تشیع زمان تولد او را دیرتر از این تاریخ و بین ۲ یا ۵ سال پس از وحی اولین آیهها (بعثت) عنوان میکنند.[۲۶] ولی در صورت درستی این تفاسیر، سن خدیجه مادر او در هنگام تولد فاطمه، بالاتر از ۵۰ سال خواهد بود. [۲۵] فاطمه در بسیاری موارد، چهارمین فرزند دختر محمد، پس از زینب، رقیه و ام کلثوم شمرده میشود، به عقیده برخی از محققان شیعه، او تنها دختر محمد است.[۲۷] فاطمه تنها فرزند محمد بود که به اندازهای عمر کرد که فرزندانی از خود باقی بگذارد.[۱۷]
بعد از تولد فاطمه خدیجه پرستاری از فاطمه را شخصاً به عهده گرفت این
برخلاف سنت معمول آن زمان بود که مردم مکه فرزندان تازه به دنیا آمده خود
را به دایههایی از روستاها و بادیه نشینان اطراف سپرده میشدند.[۲۸] او ایام جوانی را تحت حمایت والدین خود را در مکه و در دورانی که قریش مشکلات و رنجهای زیادی برای پدرش بوجود آوردهبودند گذراند.[۲۵]
عمر و ابوبکر
خواستار ازدواج با فاطمه بودند، اما محمد پیشنهاد ازدواج آنها را نپذیرفت و
میگفت که «امر او با خدا است». علی به سبب فقرش جرأت پاپیش گذاشتن نداشت
و این محمد بود که کار را بر علی آسان نمود. محمد به او گفت که علی صاحب
زرهی است که اگر آن را بفروشد میتواند پول کافی برای مهر
فاطمه تهیه نماید. علی با فروش زره و وسایلی دیگر و شتر یا میش حدود ۴۸۰
درهم فراهم نمود که مبلغ خیلی معمولی بود. به توصیه محمد یک سوم تا دو سوم
مبلغ خرج عطریات شد و بقیه صرف خرید ضروریات منزل گردید. آنگاه محمد فاطمه
را از قولی که به علی داده بود آگاه نمود. بگفته ابن سعد، فاطمه چیزی نگفت و
محمد این را نشانه رضا دانست.[۲۵] به روایتی از شیخ مفید و شیخ طوسی در ۱ ذیحجه سال دوم هجرت[۲۹][۳۰] رسول خدا فاطمه را به علی تزویج کرد و به روایت دیگر ۶ ذیحجه[۳۱][۳۲] بودهاست.
علی مسکنی نه چندان دور از محمد برای فاطمه ساخت. اما فاطمه خانه ای
نزدیکتر به پدر از علی خواست و به همین سبب یکی از اهالی مدین بنام حارثه
ابن النعمان خانه خود را به زوج جوان بخشید.[۲۵]
زندگی زناشویی با علی [ویرایش]
نویسندگانی مانند البلاذری در کتاب الانساب، ترمذی، بخاری در صحیح بخاری و یا احمد بن حنبل
در کتاب مسند نقل میکنند که زندگی فاطمه با علی همراه با اختلافات و
کشمکشهایی بین این زوج بود و رفتار علی با فاطمه همراه با «شدة» و «غلاظ»
بودهاست. در این موارد فاطمه برای شکایت پیش محمد می رفت و در چندین مورد
محمد مجبور به دخالت شد.[۱۷] [۲۵]به گفته ورنا كلم (منقول از طبقات ابن سعد[۳۳])، فاطمه یك بار از درشتی كلام علی (شده) به پدرش برای میانجی گری رجوع كرد كه در نتیجه آن علی سوگند یاد كرد دیگر كاری خلاف میل فاطمه انجام ندهد[۳۴].
جدی ترین اختلاف علی و فاطمه زمانی بود که بنوهشام ابن المغربه از قبیله
قریش به علی پیشنهاد کرد تا با یکی از دخترانش ازدواج نماید. علی پیشنهاد
را رد نکرد ولی هنگامی که خبر به محمد رسید محمد به دفاع از فاطمه پرداخت و
گفت «فاطمه پاره تن من است» و «هرکس فاطمه را بیازارد مرا آزرده است». به
نظر می رسد که همزمان علی از جُوَیر، دختر ابوجهل،
خواستگاری کردهبود. در این هنگام محمد در بالای منبر اعلام کرد که او
تنها در صورت طلاق دادن فاطمه میتواند با دختر ابوجهل ازدواج کند.[۲۵] [۱۷][۳۵]
همچنین یکی از تعابیر لقب ابوتراب (از القاب علی) این است که روزی پس از
مجادله با فاطمه، علی بجای پاسخ به خشم فاطمه خاک بر سر خویش پاشانده است.
پیامبر با دیدن این صحنه علی را ابوتراب نامید.[۲۵] [۳۴]
در علل الشرائع شیخ صدوق، (قرن چهارم هجری) به دو سوتفاهم که سبب قهر فاطمه و شکایت بردن فاطمه به نزد محمد شد، اشاره میکند. از جمله موضوع خواستگاری که باعث یکی از این دو سوتفاهمها بود را از قول جعفر صادق دروغ یک «شقی» ذکر می كند.[۳۶]. به گفته جعفر شهیدی
اگرچه موضوع میانجیگری محمد میان علی و فاطمه، در نوشتههای
تاریخنویسان امروزی و در منابع اولیه (هم در منابع سنی، هم در منابع
شیعه) آمدهاست، علمای شیعه همچون مجلسی و صدوق
احتمال صحت این روایات را پائین دانستهاند. از دید آنان منش علی و فاطمه
با یکدیگر چنان نبوده که میانشان چنان رنجشی رخ دهد که نیاز به میانجی
افتد. به نوشته جعفر شهیدی، نسبت اختلاف میان علی و فاطمه بدان حد که کار
به داوری محمد میان آنان بینجامد با اعتقاد شیعیان مبنی بر عصمت علی و فاطمه مغایرت دارد.[۳۷] جعفر شهیدی
سندیت ماجرای خواستگاری را نیز «ضعیف» و «بدون پایه استوار» میداند، چرا
که اصل روایت آمده در منابع اولیه همچون صحیح بخاری، متعلق به مِسوَر بن
مَخرَمه است. راوی در آن زمان کودک بوده و الفاظی را به کار میبرد که
اشاراتی نامنطبق با دانستهها دارد. (مثلاً زنده بودن ابوجهل در زمان
ماجرا)؛ همچنین از دید شهیدی چنین روایتی که شِکوِهٔ محمد را از علی را با
سخنرانی در میان عموم نشان دهد باید در منابع شایعتر از این باشد.[۳۸]
فقر و تنگدستی در سالهای اول ازدواج [ویرایش]
دلیلی وجود ندارد که احادیث در مورد فقر فاطمه و علی را رد کرد. اما این
فقط مربوط به سالهای اول ازدواج آنها بود. یعنی دورهای که بسیاری از
اعضای جامعه مسلمانان به مانند علی و فاطمه فقیر بودند. تنها پس از فتح
خیبر بود که دوران فقر این زوج تمام شد. زیرا آنها توانستند بعنوان یکی از
مسلمانان نمونه، سهمی از محصولات این واحه ثروتمند دریافت نمایند.[۲۵]
تسبیحات فاطمه [ویرایش]
در سالهای اول ازدواج علی پول کمی کسب میکرد. او از چاه آب میکشید و
مزارع دیگران را آبیاری میکرد. فاطمه نیز خود خدمتکاری نداشت و خود غلات
را با دست آسیاب میکرد و بر اثر کار دستانش تاول زده بود. روزی علی خبر
دار میشود که پیامبر چند برده دریافت کردهاست. علی فاطمه را میفرستد تا
یکی از این بردهها را از پدرش دریافت نماید. فاطمه پیش پدر میرود اما در
خود این را نمیبیند که چنین درخواستی نماید. سرانجام علی خود به همراه
فاطمه راهی منزل پیامبر میشود، اما در خواست او از طرف پیامبر رد میشود.
پیامبر به آنها گفت که «او نمیتواند اجازه دهد که اصحاب صفه از گرسنگی رنج
بکشند» و «من باید بردهها را بفروشم و پول آنها را صرف کمک به آنها کنم».
پیامبر در عوض تسبیحی که به تسبیح فاطمه زهرا معروف است را به زوج جوان
میآموزد. گویند علی هیچگاه پیش از خواب، گفتن این تسبیح را ترک نمیکرد. [۲۵]
جعفر صادق امام ششم شیعیان درباره تسبیح فاطمه زهرا فرمودند: «چون به
خوابگاه خود رفتی، سی و چهار بار الله اکبر، سی و سه بار الحمد لله و سی و
سه بار سبحان الله بگو و آیة الکرسی و دو سوره معوذتین را با ده آیه اول
سوره صافات و ده آیه از آخرش بخوان . [۲۵]
حسن (امام حسن نزد شیعیان) در سال دوم هجری/ ۶۲۵ میلادی زاده شدهاست که در این صورت ازدواج فاطمه نمیتواند بعد از غزوه بدر بوده باشد. یا به روایتی در نیمه رمضان سال سوم هجرت بودهاست. فاطمه حسین پسر علی (امام حسین نزد شیعیان) را پنجاه روز پس از تولد حسن باردار شد و در اولین روزهای ماه شعبان بسال چهارم هجرت به دنیا آورد. در کنار این دو پسر و فرزند مرده به دنیا آمده محسن، فاطمه دو دختر به دنیا آورد که به نام دو تن از عمههایشان زینب و ام کلثوم نامگذاری شدند.[۲۵]
فعالیت های اجتماعی فاطمه [ویرایش]
بنظر می رسد که فاطمه تنها در سه فعالیت سیاسی مهم حضور داشته اشت که هر
سه در تمام منابع شیعه و سنی ثبت شده است هر چند به روایات متفاوت مشارکت
داشته است. نپذیفتن محافظت از ابوسفیان پس از فتح مکه، دفاع شهامت مندانه
او از علی پس از مرگ محمد و مخالفت با انتخاب ابوبکر به عنوان خلیفه و
منازعات خشن با عمر، ادعای مالکیت وی بر اموال پدر و به چالش کشیدن ابوبکر
بخصوص در مورد فدک و سهم خیبر که کلا توسط ابوبکر پذیرفته نشد.[۱۷]
اختلافات مالی فاطمه و ابوبکر [ویرایش]
پس از فوت پیامبر مسلمانان، کشمکشی بین ابوبکر از یک طرف و فاطمه و عباس
(عموی محمد) بر سر اموال محمد بوجود آمد. این اختلاف بر سر اموالی مانند
فدک و سهمی از خیبر بود. فاطمه و عباس ادعای تملک و به ارث رسیدن این اموال
را داشتند. اما از طرف دیگر ابوبکر از دادن این اموال به آنان سر باز زد
با این استدلال که پیامبر به او گفته است که این اموال او به ارث نمی رسد و
باید صرف صدقه شود. بررسی احادیث نشان می دهد که در طی دو مرحله فاطمه در
این مورد با ابوبکر به جدال پرداخت که در مرحله اول عباس نیز در این اختلاف
حضور داشت. بطور طبیعی موضع شیعیان بر این است که این اموال متعلق به
فاطمه است و آنها توسط ابوبکر غصب شدهاست.[۲۵]
سید جعفر شهیدی، از افراد غیر شیعه ای همچون ابن ابی الحدید و نقيب بصرى
یاد می كند كه به نقل رویداد خطبه فدكیه پرداخته اند. او با این استدلال كه
این افراد (اهل سنت معتزلی) سودی از جعل این روایات نمی بردند رویداد
دعوای حقوقی فدك را صحیح می داند. [۳۹]
رویداد خانه فاطمه [ویرایش]
رویداد خانه فاطمه (به عربی:حَرق دار)، به روایاتی اشاره میکند که بر
اساس آنها ابوبکر پس از انتخاب شدن به عنوان خلیفه مسلمانان به همراه
عدهای از همراهان از جمله عمر به قصد گرفتن بیعت به خانه علی میرود و در
آنجا با مقاومت علی و فاطمه روبرو میشود. بنا بر نوشته منابعی مانند
یعقوبی و بلاذری عمر در این واقعه «تهدید» میکند که اگر اجازه ورود به او
ندهند خانه را به آتش میکشد.[۴۰]
بعقیده لارا وسیا وگلییری، حتی اگر به این داستان شاخ و برگ داده شده باشد
و جزئیاتی ساختگی به آن افزوده شده باشد، این داستان دارای ریشه ای تاریخی
است.[۲۵]
برخی منابع اولیه اهل سنت به نقل از ابراهیم نظام -بنیانگذار معتزله-
عنوان كرده اند كه عمر منازعه فیزیكی با فاطمه داشته است به گونه ای كه
فرزندی كه در شكم فاطمه بود به دلیل حمله عمر سقط شد اما اكثر همین منابع
این روایات را ضعیف یا ساخته و پرداخته معتزلیان و یا شیعیان می دانند[۴۱][۴۲][۴۳][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷].
سید جعفر شهیدی، نویسنده شیعه، رویداد تهدید به آتش زدن را تایید می كند.
از نظر او با توجه به اینكه شیعیان یا دسته های سیاسی موافق آنها در سنین
اول هجرت نیرویی نداشته اند، جعل روایات مربوط به این رویداد ناممكن می
نماید. به علاوه او بیان می دارد كه برخی از این روایات در نوشتارهای مغرب
اسلامی (اندلس) هم آمده است. اما در مورد اینكه «آيا بازوى دختر پيغمبر را
با تازيانه آزرده اند»، يا «مى خواسته اند با زور بدرون خانه راه يابند و
او كه پشت در بوده است، صدمه ديده» به صرف گفتن اینكه «در آن گير و دارها
ممكن است چنين حادثه هایی رخ داده باشد» بسنده نموده است. [۴۸]
درگذشت فاطمه [ویرایش]
نمایی از قبرستان بقیع محل دفن فاطمه زهرا
بیماری و مرگ [ویرایش]
پس از مرگ محمد، فاطمه بهزودی بیمار شد. بعضی منابع اولیه چنین
مینماید که در پایان عمر او با ابوبکر که تقاضای عیادت او را داشتهاست،
آشتی میکند. اما اکثریت منابع چنین مینویسند که او تا پایان عمر از
ابوبکر عصبانی بود. در مورد نحوهٔ مرگ او دو قول متضاد وجود دارد که
نمیتوان گفت کدام نقل درست است. بگفتهٔ قول غالب، مرگ او در آرامش بود. او
خودش را با کمک همسرش شستشو میدهد و در آرامش به استقبال مرگ میرود. اما
این در تضاد با روایتی است که در منابعی مانند یعقوبی آمدهاست. این منابع
چنین میگویند که زنان قریش و همسران محمد به دیدن فاطمه میآیند. اما
فاطمه به اسما بیوه جعفر ابن ابی طالب، میگوید که از ورود آنان جلوگیری
کنند. زیرا فاطمه در وضع بسیار بدی بود و در اثر بیماری بسیار نحیف شده
بود. به مانند سایر اتفاقات زندگی خصوصی فاطمه مرگ او نیز در هالهای از
ابهام است. در مورد سال درگذشت او اتفاق نظر وجود دارد اما تاریخ دقیق آن
معلوم نیست. با اینحال قول غالب بر این است که مرگ فاطمه، شش ماه پس از
درگذشت پدرش بوده است[۲۵]
به گفته دانشنامه اسلام اکثریت منابع اولیه تدفین فاطمه را شبانه، مخفی و
بدون حضور ابوبکر و عمر میدانند. اما نقل قولهایی نیز وجود دارد که
ابوبکر در مراسم تدفین حضور داشته و نماز میت را او بر فاطمه خواندهاست.[۲۵]
تقریبا تمام منابع موافق هستند که فاطمه در قبرستان بقیع دفن شدهاست و
بنوشته دانشنامه اسلامی بعضی منابع محل قبر را نیز مشخص میکنند. به نوشته
این منابع محل دفن فاطمه درکنار مسجد رقیه (نام زنی که مسجد را بنا
کردهاست) در گوشه دار عقیل (برادر علی)، به فاصله هفت ذراع از خیابان است.
اما طبق گفته سایر منابع بعد از دفن یا مدتی بعد از آن دیگر محل دفن
نامعلوم بود. المسعودی مینویسد که مقبرهای وجود داشتهاست که در کتیبه
موجود در آن مقبره نام فاطمه و سه نفر دیگر از خاندان علی بعنوان صاحبان
مقبره نوشته شده بود(مسعودی تنها کسی است که چنین جزییاتی را بیان میکند).
اما المقدسی مقبره فاطمه را در فهرست مکانهایی قرار میدهد که در مورد آن
اختلاف نظر وجود دارد اما محتمل است که فاطمه «فی الحجره» دفن شده باشد.[۲۵]
خصوصیات ظاهری و جسمانی [ویرایش]
برخلاف خواهرش رقیه که منابع اولیه از زیبایی او سخن گفته اند، منابع در
مورد ظاهر فاطمه سکوت کرده اند جز اینکه گزارش کرده اند که مانند محمد گام
برمی داشته است. احادیثی در مورد رنجور و مریض بودن او را نمی توان قبول
نمود و احتمالا این احادیث به وضعیت هایی موقتی در زندگی فاطمه برمی گردد.
اینکه فاطمه پنج بچه باردار شد، دوبار از مدینه به مکه رفت، و کار سخت او
در خانه همه براین دلالت دارد که از سلامت در وضع جسمانی خوبی بسر می برده
است.[۲۵]
فاطمه در منابع مذهبی [ویرایش]
اثر خوشنویسی که در آن نام ِ«فاطمه زهرا» نوشته شده است.
منابع مذهبی در مورد فاطمه بسیار فراوان می باشد. فاطمه در منابع مذهبی
از اعضای اهل بیت پیامبر مسلمانان شمرده میشود و یکی از پنج نفر موسوم به
آل کسا (آل عبا) و از افرادی که وجود نورانی او هزاران سال پیش از خلقت
جهان توسط خداوند بوجود آمده است.[۱۷]
در منابع اهل سنت بر روی شخصیت او به عنوان بانویی پرهیزکار با ایمان
تاکید میشود. این منابع بخصوص بر دختر پیامبر مسلمانان، زندگی زاهدانه او،
و الگوی تقوا تاکید دارند.[۱۷] طبق گفته ورنا كلم منابع اهل سنت همچنین نقل می كنند كه محمد فاطمه را سرور زنان همه جهانیان خوانده است[۴۹].[۵۰] در برخی از منابع اشاره شده كه او سرور زنان بهشتی [۵۱] (منهای مریم [۵۲]) و در برخی دیگر او سرور زنان همه عوالم[۵۳] است.[۵۴]
در نزد شیعیان دوازدهامامی فاطمه شخصیتی آسمانی دارد، هرچند اولین
گزارشها و همچنین حدیثهای منتسب به وی در مقایسه با سایر ۱۳ معصوم شیعه
بسیار محدودتر می باشد. فاطمه به دلیل همسربودن با علی، نزد شیعیان جایگاه
والایی دارد و به همین سبب بسیاری از روایات زندگی وی را با شکوه نشان
میدهند.[۵۵] ابن عیاث و ابن بابویه نام او را به مانند نام سایر آل عبا برگرفته از یک نام قدسی میدانند (الفاطر=خالق) حسن العسکری و فرات بن ابراهیم مینویسند که از میان نامهایی که خدا به آدم (اولین انسان) آموخت نام آل عبا و منجمله فاطمه بود.[۱۷]
فاطمه به عنوان "مادر امامان"، جایگاه ویژه ای در بینش شیعه دارد. او به عنوان تنها فرزند بازمانده محمد، همسر علی و مادر حسن و حسین، دارای جایگاه منحصر به فردی بین شیعیان است. خلافت فاطمیان بر اساس نام او بنا شده است. تفکرات این فرقه در فرقه اسماعیلیه نیز ادامه یافت. بنا به دیدگاه شیعیان، فاطمه شخصیتی مطهر، معصوم و به عنوان الگویی برای زنان مسلمان مطرح است. در منابع شیعه، بر شفقت و بخشندگی اش در عین تنگ دستی ای که داشت، تاکید شده است.[۵۶]
در نوشتههای دینی مانند نوشتههای ابن بابویه و فرات بن ابراهیم تولد
او معجزهگونه است. منشا او میوهای است از بهشت که معمولا سیب یا خرما
دانسته میشود که محمد در هنگام معراج آنرا خوردهاست. بنابر حدیثی این
میوه قبلا با شهد و شیرینی که از بال جبرئیل منشا گرفته است تماس
داشتهاست. به نوشته ابن رستم طبری در دلایل الامامه و حسین ابن عبدلوهاب
در عیون المعجزات به همین دلیل بوده است که پیامبر مسلمانان همیشه میگفته
است فاطمه مخلوقی آسمانی در قالب انسان است. او رایحه بهشت را دارد و نام
او در بهشت موجود است (معمولاً منصوره). فاطمه با مادرش هنگامی که در رحم
بوده سخن می گفته است. تمام بانوان پرهیزکار از جمله سارا، آسیه، صفورا و
مریم مادر عیسی مسیح در هنگام تولدش حاضر بودند. این زنان به خصوص مریم
همیشه با فاطمه گره خورده اند و البته فاطمه همیشه برتر از همه آنها
میباشد. به نوشته ابن شهرآشوب فاطمه در هنگام تولد اسرار الاهی و وقایع
آینده را بازگو کرد و در این هنگام دنیا غرق در نور می شود.[۱۷]
فاطمه در باورهای عامیانه و افسانهها [ویرایش]
برخلاف منابع تاریخی کمی که در مورد فاطمه در دسترس می باشد، درجه اهمیت
فاطمه در باورهای عامه و داستانهای موجود در جهان اسلام جالب توجه
میباشد. به نوشته جین کالمارد در دانشنامه ایرانیکا، در اینگونه داستانها
معمولاً قسمتهای ناخوشایند در مورد زندگی فاطمه مانند کشمکشهای وی با علی
محو میشود و در عوض مواردی به سود وی مانند شجاعت او در هنگام رویارویی
در برابر ابوبکر در مورد فدک بزرگ نشان داده می شود. به علاوه، این
داستانها انواع کرامات، معجزات، و حکایات در مورد تولد، نامزدی، ازدواج،
بکارت، بارداری، مادری و قدرت فاطمه را به تفصیل شرح دادهاند.[۵۷]
هانری کربن تناظری بین فاطمه در متون مذهبی و آناهیتا
الههٔ باروری و آبهای روان ایران باستان مشاهده نموده است. ویلهلم ایلرز
در مطالعاتش بر روی منابع شیعه بر این ارتباط تاکید و اشاره میکند که در
این منابع آبهای بهشت و زمین و نمک جزیی از مهریه فاطمه بوده است. همچنین
در اعتقادات عوامانه فاطمه و در آئینهایی که به باروری مرتبط است با
عناصری که سمبل باروری هستند در ارتباط میباشد مانند رنگین کمان، گل یاسمن
و انار.[۵۷]
این بخش از این نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید.
ترش
